Marc van
Bijsterveldt
De Nieuwe Sekstant Voorjaar 2000
Jan S. -beter bekend als het 'Monster van Assen' -stond op het punt om levenslang veroordeeld te worden, toen er begin februari in Amsterdam een discussiemiddag plaatsvond over de terugkeer van zedendelinquenten in de maatschappij. Een goede resocialisatie van daders is essentieel, zo klonk het bij de opening. Wat volgde was een middagje strijdbaarheid van gedragsdeskundigen, een beetje getemperd door een jurist.
Net als elke burger heeft een zedendelinquent die zijn straf heeft uitgezeten, het recht terug te keren in de maatschappij. Dat uitgangspunt formuleerde forensisch psychiater prof. dr. H.J.C. van MarIe bij de opening van de discussie in zalencentrum Aristo. Maar niemand wil een gestrafte ex-delinquent als buurman. Ook al heten ze niet allemaal Jan S., je kunt niet voorzichtig genoeg zijn! zo luidt het parool. Burgerinitiatieven als Strop, de internetsite waar mens en op postcode kunnen zoeken naar teruggekeerde zedendelinquenten in hun buurt, sussen de volkswoede en de collectieve paniek om het archetype van de kinderlokker. De site wordt door de overheid vooralsnog gedoogd.
Het rijtje gedragsdeskundigen dat in Amsterdam zijn licht liet schijnen over de materie, vond Strop uiteraard geen goede zaak. We moeten ons niet laten leiden door de waan van de dag en zeker geen voedsel geven aan ongerichte volkswoede, zo kon de toeschouwer eenstemmig horen. Het volk moeten we geruststellen, dit is de taak van de gedragswetenschappen. Dat die taak in goede handen is bij de heren psychologen en psychiaters, werd de toehoorders duidelijk gemaakt met sheets en computerpresentaties met 'harde' gegevens over delictstatistieken en recidivecijfers. Wij zorgen voor die veilige resocialisatie, was de boodschap.
Geleide terugkeer via trans-murale voorzieningen, op basis van multidisciplinaire klinische risicotaxaties, heet het in het jargon. Daders moeten hun 'delictscenario's' onderkennen en leren samenleven in een leefgroep. "Daar kunnen ze bijvoorbeeld relaties aangaan en daar zitten wij dan dicht bij in de buurt," zo legde psychotherapeut D. van Beek van de Van der Hoeven Kliniek de behandelmethoden uit. De daders krijgen te maken met een 'terugvalpreventieprogramma'. En volgens Van Beek zijn die 'evidence based', in goed Nederlands: bewezen effectief Dat is namelijk voorwaarde voor subsidies.
Intussen waren de geleerde sprekers allemaal in dezelfde val getrapt als het arme volk dat inlogt op de website van Strop. De zedendelinquenten uit de titel van de studiemiddag bleken toch vooral de zogeheten pedoseksuelen,de verzamelnaam die zeker sinds Dutroux het.lekkerst blijkt te bekken in de forensische hulpverleningsbranche. En de gevaarlijkste lieden - tenminste de groep die volgens Jos Frenken bijna honderd procent recidiveert - zijn de mannen met 'een sociale en seksuele preferentie' voor.jongens buiten het gezin. Daar is-ie weer: de kinderlokker..En die moet koste wat kost 'gemotiveerd worden' om in therapie te gaan, zo bezweren de therapeuten.
Maar kunnen de hulpverleners wel met recht hun pretentie van yolksbeschermers waarmaken?
Mr.M. Otte, raadsheer aan het. gerechtshof in Arnhem, zag het als een taak om de gedragsdeskundigen enig juridisch realiteitsbesefbij te brengen. "Het is wenselijk dat strafrechters een tegendruk vormen aan de behandelaars en aan politici," stelde hij onomwonden. Volgens Otte is het toegeven aan de veiligheidsbehoefte van de samenleving als het dempen van een bodemloze put. Hogere straffen en het veelvuldig verlengen van de TBS wekken volgens de raadsheer de illusie dat de samenleving veiliger wordt. "De strafrecht.er moet een waarborg vormen tegen de pretenties uit de psychiatrie om de patiënt e desnoods tot zijn graf te behandelen of te verzorgen, zonder dat er een 'narekenbare' prognose over de stoornis en het delictgevaar voorhanden is," zo hield hij de gedragsdeskundigen in zijn jargon voor.
De mode van de dag mag nooit leidraad zijn volgens de raadsheer. "Het is nog niet zo lang geleden dat veelal vrouwen jarenlang op grond van een TBR-maatregel werden behandeld voor kleptomanie (dwangmatig stelen, MvB)," luidde zijn geschiedenisles; wat gisteren nog reden voor TBR was, is morgen geen reden meer om iemand 'hulpverlening' op te leggen.
Een andere dappere criticus roerde zich vervolgens in.de discussie in de zaal. Een man die zich voorstelde als iemand uit de cliëntenbeweging in de geestelijke gezondheidszorg, verweet op een emotionele toon de samenleving en 'de gezagsdragers' een hypocriete houding en stelde de vraag of de 'hulpverleners' zich wel op de juiste groep delinquenten richt.
"Die tachtig kinderen die per jaar vermoord worden in het gezin, dat is een probleem. Doe dáár eens iets aan, in plaats van dat relatief kleine probleem van die zedendelinquenten, hoe erg de gevolgen van hun daden ook kunnen zijn."
Daar was iedereen het op zich wel mee een. Waarschijnlijk zouden de hulpverleners het liefst iedereen in de gaten houden. Maar we hebben het nu even over iets anders, zo leek men te willen zeggen, om weer terug te gaan naar de aanpak van 'zedenplegers'.
'Daderhulpverlening' heet dat Orwelliaans; het vak waarin een man als Ruud Bullens onbetwist koning is en die ook nu weer als lichtend voorbeeld werd opgevoerd. Deze Leidse pedagoog mocht zijn kunsten onlangs vertonen in het tv-programma Netwerk. De reportage bevatte onthullende beelden van deze therapeut, die met een lege blik zijn patiënten een lesje liet opdreunen over de definitie van - oh ironie - het begrip 'empathie'. Tussen de scènes door mocht Koning Daderhulp aan de kijkers vertellen hoe de krochten van de ziel der 'pedoseksuelen' er werkelijk uitzien. En dan monteerde Fons de Poel weer terug naar de zwetende 'zedendaders'. De camera gleed om de anonimiteit te waarborgen langs nerveuze handen. Aan elke linker- of rechterhand schitterde een keurige trouwring.